Nederlandse verzetsdominee leert kerk verwachtingsvol wereld buiten haar muren aan te spreken

13-12-2018

15.45

Aula

Het spreken van de kerk in de theologie van dr. J. Koopmans

C.C. den Hertog

prof.dr. C. van der Kooi, prof.dr. G. Harinck

Faculteit Religie en Theologie

Theologie

Promotie

De Hervormde dominee Jan Koopmans heeft tijdens de bezetting enkele pamfletten geschreven waarin hij de samenleving opriep tot geestelijk verzet. Het beroemdste stuk van zijn hand is de brochure ‘Bijna te laat!’ waarin hij zich keerde tegen de Ariërparagraaf die de bezetter invoerde. Ambtenaren dienden in het najaar van 1940 uitsluitsel te geven omtrent hun ras. Koopmans legde uit dat onder geen beding mocht worden meegewerkt aan een dergelijke maatregel. Later tijdens de bezetting (mei 1943) werd hij de auteur van het felle protest dat de kerken inbrachten tegen de sterilisatiemaatregelen die de Duitsers aan de Joodse partners in gemengde huwelijken oplegden.

Velen prijzen hem om de moed waarmee hij op geestelijke gronden het verzet aanbond tegen het nazisme. Freek de Jonge bijvoorbeeld heeft in 2013 een lied geschreven over Koopmans, maar ook anderen hebben blijk gegeven van bewondering voor deze dominee.

Niels den Hertog stelde de vraag welke elementen in zijn theologie maken dat juist híj de stem verhief in de publieke ruimte. De inzet is daarmee theologie-historisch, maar de opbrengst reikt verder dan slechts een historisch overzicht van de theologie van Koopmans. Ook voor de bijdrage van de kerk in de publieke ruimte vandaag geeft zijn inbreng te denken.

Het onderzoek van Den Hertog is van belang voor de discussie over de plaats van de kerk in de samenleving. Het is vooral een bezinning voor de kerk zelf: hoe kijkt zij naar de wereld om haar heen. De samenleving heeft baat bij een kerk die reflecteert op haar plek in de huidige samenleving - op die manier is het ook buiten de kerk relevant.

Meer informatie over het proefschrift in DARE