In memoriam prof. dr. K.A. Deurloo

Op zaterdag 1 juni jl. overleed prof. dr. Karel Adriaan Deurloo, van 2003-2006 bijzonder hoogleraar aan onze faculteit.

05-06-2019 | 11:46

In hem verliezen we een markant bijbels theoloog, die vele sporen heeft nagelaten op zijn vakgebied in Nederland en daarbuiten.Karel_Deurloo_2

Karel Deurloo studeerde theologie aan de Universiteit van Amsterdam waar hij in 1967 promoveerde op een studie over Kaïn en Abel. Hij was werkzaam als jeugdpredikant te Eindhoven en als studenten¬predikant te Amsterdam, en werd in 1975 benoemd tot hoogleraar Oude Testament aan de UvA, als opvolger van zijn promotor prof. dr. M.A. Beek.

Deurloo had een passie voor het verstaan van de tekst zoals die er staat. Alle methoden, historische en literaire, waren voor hem toegestaan, wanneer ze maar dienden voor het tot spreken brengen van de Bijbeltekst in zijn huidige vorm: daar gaat het om: “De tekst mag het zeggen!”
Die geëngageerde omgang met de tekst bracht hem nogal eens in conflict met diegenen die vooral in de historische achtergronden of de ontstaansgeschiedenis van de tekst geïnteresseerd waren, en de teksten louter op een afstandelijke, koel-wetenschappelijke wijze analyseerden. Deurloo liep in zekere zin op de ontwikkelingen vooruit, want in de afgelopen decennia is in de Bijbelwetenschap veel meer aandacht en ruimte gekomen voor een ‘synchrone’ aanpak en structurele en retorische analyse.

Als hoogleraar
In 1996 werd hij tot veler verrassing kerkelijke hoogleraar Bijbelse Theologie, eveneens aan de UvA-faculteit. Hij zag dat niet als een ‘mindere’ positie, integendeel: hij wilde de resultaten van zijn exegetisch werk nog nadrukkelijker vruchtbaar maken voor de theologie. Theologisch was hij een leerling van K.H. Miskotte, en stond in een lijn van Nederlandse theologen voor wie de Hebreeuwse Bijbel, het ‘Oude Testament’, meer is dan een antiek document, maar een levende tekst. Daarover bleef hij doceren en schrijven, onder andere de delen van zijn onvoltooide Kleine Bijbelse Theologie. Al wilde hij niet weten van de term, er was geruime tijd sprake van schoolvorming rondom de UvA-faculteit, met studenten uit binnen- en buitenland, onder andere Duitsland en Tsjechië. Hij begeleidde een groot aantal promoties van Nederlandse en buitenlandse studenten. Zijn promovendi zullen zich hem herinneren als een inspirerend en zorgvuldig begeleider van het promotietraject.

Buiten de universiteit
Zijn wetenschappelijk werk liet Deurloo altijd vergezeld gaan van wat we tegenwoordig ‘valorisatie’ noemen: zijn kennis ten dienste stellen van de samenleving. Hij deed dat al sinds de zestiger jaren in de vorm van medewerking aan tv-programma’s rondom de Bijbel. Hij was oprichter van de Amsterdamse Cahiers voor Exegese van de Bijbel en zijn Tradities, verzorgde publicaties voor een breder publiek of medewerking aan die van anderen, was betrokken bij de nascholing van predikanten, hield lezingen voor belangstellenden, maar dichtte ook kerkliederen en schreef de tekst voor een muziektheaterstuk: ‘Jona de nee-zegger’ voor het Willem Breuker-collectief. Op die veelzijdige manier heeft hij zeker twee generaties vak- en amateurtheologen enthousiast gemaakt voor de Hebreeuwse Bijbel en de relevantie daarvan laten inzien voor de theologie.

Na de UvA
In 2001 nam Deurloo wegens emeritaat afscheid van de UvA. Hij werd niet opgevolgd, want ongeveer gelijktijdig verdween de predikantsopleiding van de UvA en ging de theologische faculteit op in de faculteit geesteswetenschappen, ontwikkelingen die hij zeer betreurde. Het is een grote troost voor hem geweest dat hij zijn academisch werk nog enkele jaren aan de Vrije Universiteit Amsterdam kon voortzetten op de in 2003 ingestelde Dirk Monshouwer leerstoel. In 2006 nam hij daar afscheid, maar hij bleef actief in nascholing, lezingen en publicaties.

Onderscheidingen
In 1994 ontving hij de ‘Johan Amos Comenius Medal’ van de Evangelische Theologische Faculteit van de Karelsuniversiteit, voor de contacten die hij sinds de zeventiger jaren met Praagse theologen had onderhouden. In 2009 werd hij geëerd met een eredoctoraat van diezelfde faculteit. Ook van de Protestantse Theologische Faculteit te Brussel had hij in 1995 dit eerbetoon ontvangen.

Begin 2010 werd Deurloo getroffen door een herseninfarct, waardoor verder theologisch werk onmogelijk werd. Wij gedenken in hem een bevlogen docent, een hartstochtelijk theoloog en een bijzonder mens.

prof. Joep Dubbink