De oude kunst van Hebreeuwse Kalligrafie: aspecten van de hedendaagse productie van Torahrollen

Op maandag 18 februari vond - in het voetspoor van een eerdere sessie aan de VU - een zeer geslaagde Scriptoriumsessie plaats, van de Oude Testament-onderzoeksgroep (o.l.v. Prof. Wido van Peursen) met de Askenasische sofer Shimon Koppenhol.

26-02-2019 | 11:05

Wetenschappelijke relevantie
Voorafgaand aan de Scriptoriumsessie werd, in een interne communicatie aan de OT-onderzoeksgroep, de volgende vraag beantwoord: ‘Waarom is er wereldwijd wetenschappelijke aandacht voor deze oud-joodse schrijfkunst, zoals die nog steeds wordt beoefend?’

Koppenhol, één van de twee joodse beëdigde schrijvers die actief in Nederland en lid zijn van de internationale organisatie van Joodse schrijvers STAM:
“More and more scholars active in the area of biblical studies (OT & NT) acknowledge that theological sciences (inc. textual criticism, exegesis, literary, linguistic and historical research) abstracted from the empirical fields which lay behind the religious documents and the practical experience connected to actual production. In this context, worldwide digital reproduction of scrolls and codices today is somewhat contradictory: it brought new entrances on a broad scale and to the wider groups of scientists not directly involved in manuscript studies, bringing documents very close to the eyes of investigators (see the digitized Torah and Esther scrolls in possession of PThU Library with the help of VU UB (Beeldbank); very soon).
At the same time it abstracted one step further from the practical and religious functional aspects, losing the feeling of the authentic procedures of making such documents, hiding these real practices behind the screen, progressing technology curiously even so far as the cybernetic robot writers of today (see Torah scroll in Germany, Statenvertaling in Dordrecht), which produce writings in a purely mechanical manner, without any human intervention anymore.”

Focus op Joodse bijbelrollen in aanvulling op codex onderzoek
Opmerkelijk gegeven in Oude Testament bijbeluitgaven en onderzoeksactiviteiten: ze zijn gebaseerd op Hebreeuwse bijbel codices van de 9de / 10de eeuw (Keter van Aleppo, Keter van St. Petersburg ‘Leningradensis’). Ook bleef de studie van de roltraditie van Sefer Torah (en andere bijbelrollen) tot voor kort buiten het wetenschappelijke aandachtsveld.

De redenen om daar nu wel aandacht aan te geven, werden tijdens deze Scriptoriumsessie besproken:
“The primary focus will be on the original roll formats of the Hebrew religious books, because:

  • they all originated in Hebrew-Jewish scroll tradition (handwritten rudiments in historical retrospective, see Tov, Scribal Practices);
  • the persistance of scroll making (always on leather or parchment) and usage for religious ends in synagogues and for private use in Jewish families during the ages up to the present day (actual practice, in particular of Torah and Esther scrolls, Megillah) (see Stern, Jewish Bible);
  • becoming the paradigmas for later Massoretic codex making (from the 9th/10th C.E. on in Hebrew, Keter of Aleppo, Keter, St. Petersburg ‘Leningradensis’), which were produced and used parallel to the scrolls manufactured for synagogue practice, in which reading from codices was not allowed (see Stern);
  • providing handwritten models for the translation and delivery of the OT in Greek (LXX), first in scroll formats (see Letter of Ps. Aristeas, and Greek scroll rudiments from the 2nd c. B. C.E. on), and since the 2nd A.D. also in roll formats of papyrus and in codex formats (see Hutardo, The Earliest Christian Artifacts).

Contributing to other (later) bible translations in codex formats in other ancient languages (Peshitta, Vetus Latina/Vulgate, Coptic, Georgian, Arabic, Armenian, Ethiopian, Slavonic) (see Brown, In the Beginning)."

In korte tijd kwam veel informatie voorbij. In het eerste deel van de sessie werden de praktische aspecten van Torahrol vervaardiging en schrijven behandeld. Denk hierbij aan perkament soorten, inkt, schrijfgerei, page-design, kolommen, liniëring, scripten enzovoort. Dr. Margaretha Folmer droeg bij met een zeer goed onderbouwde en fraai met fotomateriaal geïllustreerde onderzoeksbijdrage over oude Aramese documenten op leer (4de eeuw).
In het tweede deel van de Scriptorium sessie werd het Askenasische kalligrafische schrift (Ketaf Askenasi) geoefend (zie foto’s onder).

Op vrijdag 12 april zullen er Scriptorium Collectief acties plaatsvinden in PThU en de VU (zie website agenda’s).

190225_FRT_Scriptoriumsessie_1    190225_FRT_Scriptoriumsessie_2

(klik om te vergroten)