Religie en wetenschap


De module ‘Religie en Wetenschap’ is ontwikkeld voor predikanten en andere voorgangers, pastoraal medewerkers, docenten godsdienst en geïnteresseerden. In een viertal sessies worden de grote vraagstukken op het gebied van religie en wetenschap behandeld vanuit verschillende perspectieven. In de cursus willen we aansluiten op leefwereld en de praktijk van de cursisten. Deze cursus komt als post-academisch onderwijs in aanmerking voor de bij- en nascholing van dominees, pastores en docenten levensbeschouwing en godsdienst.

Thema

De relatie tussen religie en wetenschap wordt vaak omschreven in termen van conflict. Waar bepaalde religieuze tradities wetenschappelijke resultaten soms in twijfel trekken op basis van religieuze gronden, hebben wetenschappers vaak een bepaalde scepsis ten aanzien van de waarheidsuitspraken van religie. Deze tegenstelling tussen religie en wetenschap is met name zichtbaar in de meer populaire literatuur en lijkt een ogenschijnlijk breed draagvlak te hebben in de samenleving. Auteurs als Richard Dawkins en Sam Harris trekken ten strijde tegen de verschillende religies en beroepen zich daarbij op wetenschappelijk onderzoek, terwijl omgekeerd vanuit bepaalde christelijke (maar ook joodse en islamitische) tradities argwanend wordt gekeken naar bijvoorbeeld de evolutietheorie. Echter, in hoeverre geeft een dergelijke conflict-these een correcte weergave van de relatie tussen religie en wetenschap?

Wij kunnen vanuit de historische en filosofische hoek de conflict-these nuanceren. Zo geeft de geschiedenis een veel genuanceerder en dynamischer beeld van de relatie tussen religie en wetenschap. Paradigmatische verhalen, zoals de Galileo Galilei casus, laten zien dat er veel meer aan de hand was dan een eenvoudig conflict tussen religie en wetenschap. Ook vanuit de filosofie zijn er goede argumenten om dit beeld van conflict te nuanceren: levert de wetenschap wel daadwerkelijk de objectieve en zekere kennis die vaak aan haar wordt toegeschreven? En toch: de spanningen blijven voelbaar. Het debat roept allerlei existentiële vragen op, zoals die naar onze plaats in de wereld en naar het bestaan en handelen van God in een door natuurwetten bepaalde werkelijkheid. Het raakt ook aan actuele thema’s in politiek en samenleving, bijvoorbeeld dat van grensverleggende technologische innovaties: mag alles wat kan, en hoe weten we eigenlijk wat en niet mag?

Doelstelling

De PAO-module Religie en Wetenschap biedt een overzicht van historische en recente ontwikkelingen rondom vraagstukken op het terrein van de verhouding tussen religie en wetenschap. Daarnaast beoogt deze module de deelnemers een aantal concrete handvatten aan te reiken om in verschillende contexten bekwaam om te gaan met religie en wetenschapsvraagstukken. Na de cursus zijn de cursisten goed op de hoogte van verschillende kwesties in dit onderzoeksveld, hebben ze een eigen visie ontwikkeld op hoe wetenschap en religie zich tot elkaar verhouden en zijn ze in staat om inhoudelijk bij te dragen aan concrete discussies op dit gebied.

Programma

Tijdens de PAO-module Religie en Wetenschap worden professionals in staat gesteld om zich nader te verdiepen in deze wisselwerking tussen religie en wetenschap en er eigen visie op te ontwikkelen. Vanuit verschillende invalshoeken zal er naar de relatie tussen beide gekeken worden. Vanuit de geschiedenis willen we nagaan hoe zij functioneerde in verschillende historische periodes. Vanuit de wetenschapsfilosofie bezien we hoe wetenschap feitelijk werkt, wat de rol is van wetenschappelijke theorieën en hoe het zit met hun epistemologische status. Vanuit de theologie wordt ingezoomd op de hermeneutiek van godsdienstige teksten (in het bijzonder de Bijbel) en de aard en strekking van religieuze kennisaanspraken. Steeds zal een en ander geïllustreerd worden vanuit concrete casus, zodat de wisselwerking bestudeerd wordt aan de hand van iconische gebeurtenissen en actuele denkers.

College 1: Inleiding - modellen van wetenschap en religie
In het eerste college willen we het fundament leggen voor de hierop volgende colleges. Richtinggevend zijn in dit verband de verschillende ‘modellen’ die zijn ontwikkeld om de relatie tussen religie en wetenschap te duiden. Wat zijn bijvoorbeeld de alternatieven voor het genoemde ‘conflictmodel,’ en hoe sterk staan die? Als uitgangspunt nemen we de beroemde vierledige typologie van Ian G. Barbour (1923-2013). Aan de hand van de kritiek die er op Barbour’s indeling gekomen is, ontwikkelen we vervolgens een eigen modelmatig overzicht van de diverse modellen in termen waarvan de verhouding tussen religie en wetenschap gedacht kan worden.
 
College 2: Geschiedenis - van toen naar nu
Veel van de argumenten die gebruikt worden om de conflict-these te onderbouwen in de populaire literatuur over religie en wetenschap verwijzen naar de geschiedenis, met name naar de iconische gebeurtenissen rondom Galileo Galilei in de zeventiende en Charles Darwin in de negentiende eeuw. Maar de geschiedenis is vaak veel complexer dan de eenvoudige (en soms stereotype) weergaves in populaire boeken doet vermoeden. Vaak spelen zoveel factoren een rol, dat nog maar de vraag is of het wel ging om een conflict tussen geloof en wetenschap. In het tweede college willen we deze historische complexiteit onder de loep nemen door enkele belangrijke historische episodes te bespreken en in het licht daarvan lijnen door te trekken: welke wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen staan momenteel voor de deur en welke levensbeschouwelijke dilemma’s roepen die op?

College 3: Filosofie – de aard van wetenschappelijke theorieën
In het derde college kijken we met wat meer precisie naar het verschijnsel wetenschap. Wat valt er vanuit de wetenschapsfilosofie te zeggen over de status van wetenschappelijke theorieën, over de veelheid van wetenschappelijke disciplines, over het zogeheten demarcatieprobleem (hoe onderscheiden we tussen wetenschap en pseudo-wetenschap?) en over de zekerheid van wetenschappelijke aanspraken? Hoe zit het met de notie van ‘bewijs’ en met toetsing? Door dit soort vragen te bespreken komen we tot een doordachte weging van hedendaagse wetenschappelijke waarheidsclaims – ergens tussen sciëntisme en scepticisme in.

College 4: Theologie – heilige teksten en hermeneutiek
In dit vierde college wordt ingezoomd op een concreet en langdurig spanningsveld tussen geloof en wetenschap, namelijk dat rondom schepping en evolutie. We letten daarbij met name op de cruciale rol die de heilige Schrift en het beroep daarop speelt, omdat veel debatten hierop te herleiden zijn. Hoe kunnen we het gesprek over gangbare – maar niet altijd adequate – leespraktijken op een zinnige manier voeren? Welke rol spelen contemporaine wereldbeelden in Bijbel en traditie en hoe onderscheiden we dit ‘wereldbeeldperspectief’ van het theologische perspectief dat ons in de teksten aangereikt wordt? Of doen we met zo’n onderscheid tekort aan het canonieke gezag van de tekst?

Doelgroep

De primaire doelgroep bestaat uit professionals die te maken hebben met religie- en wetenschapsvraagstukken, zoals docenten, journalisten, beleidsmedewerkers, predikanten, jongerenwerkers en geestelijke verzorgers. Daarnaast is de module open voor andere geïnteresseerden in het religie- en wetenschapsdebat.

Deze cursus is ook inzetbaar als postacademische nascholing binnen permanente educatie voor professionals. Aantal studiepunten: 2 EC.

Docent

De cursus Religie en Wetenschap staat onder leiding van prof. Gijsbert van den Brink en wordt mede verzorgd door andere leden van diens onderzoeksgroep. Professor van den Brink bekleedt sinds 2015 de University Research Chair voor Theology & Science aan de faculteit Religie en Theologie van de Vrije Universiteit van Amsterdam. Hij doet onderzoek naar de verhouding van geloof, theologie en (natuur)wetenschap.

Data, tijdstip en locatie

De cursus bestaat uit vier woensdagmiddagen in juni, waarbij theorie en praktijk worden afgewisseld.

Woensdag 5 juni 2019, 13:00-17:00 uur, Hoofdgebouw VU, zaal 2A-24
Woensdag 12 juni 2019, 13:00-17:00 uur, Hoofdgebouw VU, zaal 2A-24
Woensdag 19 juni 2019, 13:00-17:00 uur, Hoofdgebouw VU, zaal 2A-33
Woensdag 26 juni 2019, 13:00-17:00 uur, Hoofdgebouw VU, zaal 2A-33

De bijeenkomsten worden in het Hoofdgebouw van de Vrije Universiteit aan De Boelelaan 1105 in Amsterdam gehouden.

Kosten

De kosten voor deze cursus bedragen €450,00 per deelnemer.

Certificering

Deze cursus is ook inzetbaar als postacademische nascholing binnen permanente educatie voor professionals. Aantal studiepunten: 2 EC.  

Contact

Voor meer informatie kunt u contact opnemen met cursussen.frt@vu.nl

Aanmelden

Aanmelden en betalen kan via de website van Eventbrite.

Vermeld bij registratie en de betaling de volledige naam van de cursus en ordernummer 1000300.

Voor deze cursus gelden de algemene voorwaarden cursussen Faculteit Religie en Theologie aan de Vrije Universiteit.

Aan deze cursus kunnen maximaal 40 (en minimaal 15) mensen deelnemen.